Γιατί να μην Μοιάσουμε την Ήρα;


Η Παμμακεδονική Ένωση Οντάριο στα πλαίσια του Μακεδονικού Μήνα 2017, διοργάνωσε μέσα σε μία κατάμεστη αίθουσα, εκδήλωση-ομιλία με την καθηγήτρια
κα. Κατερίνα Αποκατανίδου και με θέμα. Γ.Π.
Γιατί να μην Μοιάσουμε την Ήρα;

Η θεοποίηση των Πρώτων Βασιλισσών  των Ελληνιστικών Βασιλείων


Εισαγωγικό Σημείωμα


Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τις βασίλισσες των πρώτων Ελληνιστικών βασιλείων ως κακές γυναίκες; (ΠΠΤ) Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είχαν τόση μεγάλη δίψα για εξουσία, ότι ήταν τόσο φιλόδοξες, ώστε να φθάσουν να κάνουν τα πάντα για να καταλάβουν τον θρόνο των συζύγων τους; Αυτές ήταν κάποιες από τις ερωτήσεις που είχα στο μυαλό μου καθώς έγραφα αυτήν την παρουσίαση.
Οι βασίλισσες στις οποίες θα αναφερθούμε σήμερα, δηλαδή η Βερενίκη Ι των Πτολεμαίων, η Αρσινόη ΙΙ επίσης των Πτολεμαίων, και η Στρατονίκη των Σελευκιδών, είναι βασίλισσες οι οποίες έχουν ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον για τους εξής λόγους: η Βερενίκη Ι, αριστοκράτισσα από την Μακεδονία, παντρεύτηκε δύο φορές, την πρώτη φορά έναν Μακεδόνα αριστοκράτη ήσσονος σημασίας, και την δεύτερη τον Πτολεμαίο Ι στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Η κόρη της, η Αρσινόη ΙΙ παντρεύτηκε τον αδελφό της από ίδιο πατέρα και ίδια μητέρα, τον Πτολεμαίο ΙΙ, δηλαδή, τον επονομαζόμενο Φιλάδελφο. Και η Στρατονίκη, επίσης αριστοκράτισσα από την Μακεδονία, ήταν η δεύτερη γυναίκα του Σέλευκου Ι, και στη συνέχεια πρώτη σύζυγος του γιού του Σέλευκου από την πρώτη του γυναίκα και διάδοχο του θρόνου του βασιλείου των Σελευκιδών, Αντίοχου Ι. Πράξεις σκανδαλιστικές εάν όντως τις θεωρήσουμε σαν δείγμα της δίψας των γυναικών αυτών για εξουσία.

 Όμως, μια πιο προσεκτική ματιά ερμηνεύει αλλιώς τα παραπάνω γεγονότα. Η Βερενίκη (ΠΠΤ) ήταν η τελευταία μετά από μια σειρά συζύγων που είχε παντρευτεί ο Πτολεμαίος Ι. Η Αρσοινόη (ΠΠΤ) είχε δύο προηγούμενους γάμους πίσω της που την κατέστρεψαν, καθώς και δύο βασίλεια τα οποία έχασε, πριν επιστρέψει στην Αίγυπτο και παντρευτεί τον Πτολεμαίο ΙΙ. Και η Στρατονίκη (ΠΠΤ) μαθαίνουμε ότι ήταν το αντικείμενο του άσβεστου πόθου από μεριάς του Αντίοχου Ι, ο οποίος περιγράφεται σε πολλές πηγές να έχει αρρωστήσει από τον ανικανοποίητο πόθο του για τη γυναίκα του πατέρα του. Για αυτό και ο Σέλευκος την χώρισε και την παρέδωσε στον γιο του. Έχοντας ανακαλύψει αυτά τα δεδομένα, άρχισα να αμφιβάλλω για το αν όντως αυτές οι τρείς βασίλισσες ήταν καταστροφικά φιλόδοξες. Ίσως τελικά, αυτές οι γυναίκες να έκαναν ό,τι καλύτερο μπορούσαν για να προστατεύσουν τη ζωή τους σε μια περίοδο άσχημων και αιματηρών πολιτικών αναταράξεων. Ίσως απλά να ήταν προϊόντα μιας εποχής που επίτασσε «ο θάνατός σου η ζωή μου». Όπως και να έχει, όμως, άσχετα αν αυτές οι γυναίκες ήταν κακές, φιλόδοξες, ή ανόσιες, εν τέλει δεν είχε σημασία για μένα. Δεν μπορούμε ποτέ να ξέρουμε τον χαρακτήρα των συνανθρώπων μας, πόσο μάλλον αυτών που έχουν ζήσει χιλιάδες χρόνια πριν από εμάς.

Έτσι λοιπόν, απόψε, θα ήθελα να στρέψω την προσοχή σας σε κάποια επιγραφικά και λογοτεχνικά χωρία στα οποία γίνεται λόγος η θεοποίηση των γυναικών αυτών. Συγκεκριμένα, θα να αναφερθώ στο είδος και τα χαρακτηριστικά των γυναικών αυτών ως θεών. Και αυτό γιατί, θέλω να δείξω ότι αυτές οι θεοποιημένες βασίλισσες και τα χαρακτηριστικά που απέκτησαν ως θεές, ήταν στην υπηρεσία των βασιλέων στους οποίος ήταν παντρεμένες, ακριβώς γιατί οι θεές στις οποίες ταυτοποιήθηκαν υπηρετούσαν τους θεούς στους οποίους εκείνες ήταν παντρεμένες. Οι θνητές αυτές βασίλισσες, δηλαδή, είχαν προσομοιωθεί σε θεές οι οποίες ξέρουμε από την μυθολογία ότι εκπληρούσαν ένα συγκεκριμένο ρόλο σε συνάρτηση με ορισμένους αρσενικούς θεούς. Εξαιτίας του περιορισμού του χρόνου, θα εστιάσω σήμερα στην ταυτοποίηση και προσομοίωση με την Αφροδίτη, όσον αφορά το ελληνικό πάνθεο, και την Ίσιδα όσον αφορά το αιγυπτιακό πάνθεο. Η Αφροδίτη (ΠΠΤ), αν και δεν ήταν παρθένα θεά και μάλιστα ήταν κατά συρροή μοιχαλίδα, είχε πάρα ταύτα δαμασθεί υπό αρσενική υπεροχή. Η Ίσιδα (ΠΠΤ) ήταν μια θεά η οποία είχε αναστήσει τον σύζυγό της Όσιρι, υπηρετώντας έτσι τα δικά του συμφέροντα.

(ΠΠΤ) Ενδιαφέρον έχει εδώ η απόλυτη σιγή των πηγών μας όσον αφορά το Ακαδικό-Σουυμεριακό πάνθεο για την Στρατονίκη των Σελευκιδών. Συγκεκριμένα, δεν αναφέρεται πουθενά η ταυτοποίηση της βασίλισσας αυτής στην αντίστοιχη θεότητα των Ασιατών για την Αφροδίτη και την Ίσιδα, δηλαδή την Ινάννα-Ίσταρ. Και αυτό, νομίζω, γίνεται εξαιτίας της ίδιας της φύσης της θεάς αυτής. Η Ινάννα (ΠΠΤ) ήταν μια θεότητα η οποία είχε περάσει από ένα είδος καθαρτικού τελετουργικού όταν κατέβηκε στον αντίστοιχο Κάτω Κόσμο των Ακκαδίων και των  Σουμερίων, κάτι το οποίο, φυσικά, την έκανε πιο δυνατή από ότι ήταν πριν. Είναι η θεά του Έρωτα και του Πολέμου για τους Ακκάδιους και τους Σουμέριους. Αν και μαθαίνουμε από το Έπος του Γκιλγκαμές ότι ερωτεύτηκε τον ήρωα Γκιλγκαμές, δεν μπορούμε να πούμε ότι δαμάστηκε υπό αρσενική υπεροχή γιατί προσπάθησε να καταστρέψει τον ήρωα μετά που την αρνήθηκε. Αν μη τι άλλο, η εκδικητική φύση της Ινάννα μας θυμίζει την Ήρα. Όπως θα δούμε παρακάτω όμως, η φιλολογία της εποχής, επιδεικτικά απέφευγε να αναφέρει την Ήρα και την εκδικητική της φύση σε συνάρτηση με τις βασίλισσες που θα δούμε σήμερα.

Μέχρι το τέλος αυτής της παρουσίασης, λοιπόν, θα ήθελα να απαντήσω στο εξής ερώτημα (ΠΠΤ): τι σήμαινε αυτή η προσομοίωση και ταυτοποίηση των βασιλισσών αυτών με την Αφροδίτη και την Ίσιδα για τον λαό των βασιλείων των Πτολεμαίων και των Σελευκιδών; Με άλλα λόγια, έχουμε να κάνουμε με μια πρακτική προώθησης των συμφερόντων των καινούριων βασιλέων πάνω σε μια καινούρια και πολυπολιτισμική κοινωνία; Αρχικά θα δούμε ότι η θεοποίηση της Βερενίκης Ι και της Αρσινόης ΙΙ ουσιαστικά βοήθησε την εικόνα του Πτολεμαίου ΙΙ Φιλάδελφου. Μετά θα δούμε ότι η θεοποίηση της Στρατονίκης βοήθησε τους δικούς της απογόνους της, και συγκεκριμένα τον Σέλευκο ΙΙ.

Πριν ξεκινήσουμε όμως, θέλω να δούμε τις γενεαλογίες των οίκων των Πτολεμαίων και των Σελευκιδών. (ΠΠΤ)

Βερενίκη Ι Θεά Σωτήρα

(ΠΠΤ) Για την Βερενίκη θα στραφούμε στο Ειδύλλιο 17 του Θεόκριτου. Ο Θεόκριτος ήταν ένας λυρικός ποιητής ο οποίος έζησε στην Αλεξάνδρεια στην αυλή των Πτολεμαίων κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Πτολεμαίου ΙΙ Φιλάδελφου. (ΠΠΤ) Σε αυτό το Ειδύλλιο, ο Θεόκριτος αναφέρεται στον σεβαστό χαρακτήρα του Φιλάδελφου. Αν παρατηρήσουμε τους στίχους του ποιήματος αυτού, θα δούμε, ότι η Αφροδίτη θεοποιεί την Βερενίκη, την μητέρα δηλαδή του Φιλάδελφου μετά τον θάνατό της. Η Βερενίκη, γράφει ο Θεόκριτος, δεν πρόλαβε καν να πάει στον Κάτω Κόσμο γιατί την έπιασε η Αφροδίτη και την οδήγησε αντ’ αυτού στο ναό της. (ΠΠΤ) Η  Βερενίκη έκτοτε κάθεται για πάντα δίπλα στην θεά όπου και απολαμβάνει τις ίδιες θεϊκές τιμές με εκείνη. Το κείμενο επίσης αναφέρει, ότι η Βερενίκη, από τη θέση της δίπλα στην Αφροδίτη, θα δρα ως ένας δεύτερος Έρωτας, μοιράζοντας ‘μαλακούς έρωτας’,  ενώ, μάλιστα, θα ‘δίνει ανακούφιση από μέριμνες για εκείνον που ποθεί’. Με αυτόν τον τρόπο, η Βερενίκη σώζει τους ανθρώπους από την πεζή ζωή τους, παίρνοντας έτσι και τον τίτλο «Σωτήρα».
A
κάλλει ἀριστεύουσα θεάων πότν᾽ ᾿Αφροδίτα,           45
σοὶ τήνα μεμέλητο
× σέθεν δ᾽ ἕνεκεν Βερενίκα
εὐειδὴς ᾿Αχέροντα πολύστονον οὐκ ἐπέρασεν,
ἀλλά μιν ἁρπάξασα, πάροιθ᾽ ἐπὶ νῆα κατελθεῖν
κυανέαν καὶ στυγνὸν ἀεὶ πορθμῆα καμόντων,
ἐς ναὸν κατέθηκας, ἑᾶς δ᾽ ἀπεδάσσαο τιμᾶς.            50
πᾶσιν δ᾽ ἤπιος ἥδε βροτοῖς μαλακοὺς μὲν ἔρωτας
προσπνείει, κούφας δὲ διδοῖ ποθέοντι μερίμνας.


Theocr.17.45-52

“O thou that amongst the Goddesses hast the prize of beauty, O Lady Aphrodite, thy care was she, and by thy favour the lovely Berenice crossed not Acheron, the river of mourning, but thou didst catch her away, ere she came to the dark water, and to the still-detested ferryman of souls outworn, and in thy temple didst thou instal her, and gavest her a share of thy worship.  Kindly is she to all mortals, and she breathes into them soft desires, and she lightens the cares of him that is in longing.”[i]

Πέρα από αυτό όμως θα ήθελα να εστιάσω την προσοχή σας σε ένα άλλο κομμάτι του ίδιου Ειδυλλίου. (ΠΠΤ) Στους στίχους 43-44 ο Θεόκριτος γράφει ότι η γυναίκα η οποία δεν αγαπάει «ἀστόργου δὲ γυναικὸς» πάντα έχει στην σκέψη της κάποιον ξένο, και αν και κάνει παιδιά όποτε το θελήσει, τα παιδιά αυτά δεν μοιάζουν με τον πατέρα τους.

B

οἵα δ᾽ ἐν πινυταῖσι περικλειτὰ Βερενίκα
ἔπρεπε θηλυτέραις, ὄφελος μέγα γειναμένοισι.        35
τᾷ μὲν Κύπρον ἔχοισα Διώνας πότνια κούρα
κόλπον ἐς εὐώδη ῥαδινὰς ἐσεμάξατο χεῖρας
×
τῷ οὔπω τινὰ φαντὶ ἁδεῖν τόσον ἀνδρὶ γυναικῶν,
ὅσσόν περ Πτολεμαῖος ἑὴν ἐφίλησεν ἄκοιτιν.
ἦ μὰν ἀντεφιλεῖτο πολὺ πλέον: ὧδέ κε παισὶ            40
θαρσήσας σφετέροισιν ἐπιτρέποι οἶκον ἅπαντα,
ὁππότε κεν φιλέων βαίνῃ λέχος ἐς φιλεούσης.
ἀστόργου δὲ γυναικὸς ἐπ᾽ ἀλλοτρίῳ νόος αἰεί,

ῥηίδιοι δὲ γοναί, τέκνα δ᾽ οὐ ποτεοικότα πατρί.
Theocr.Id.17.34-44

“Again, how shone renowned Berenice among the wise of womankind, how great a boon was she to them that begat her!  Yea, in her fragrant breast did the Lady of Cyprus, the queenly daughter of Dione, lay her slender hands, wherefore they say that never any woman brought man such delight as came from the love borne to his wife by Ptolemy.  And verily he was loved again with far greater love, and in such a wedlock a man may well trust all his house to his children, whensoever he goes to the bed of one that loves him as he loves her.  But the mind of a woman that loves not is set ever on a stranger, and she hath children at her desire, but they are never like the father.”[ii]

Η έννοια αυτή, ότι μια γυναίκα πρέπει να είναι ερωτευμένη και να αγαπάει τον σύζυγό της έτσι ώστε τα παιδιά της να μοιάζουν του πατέρα τους, δηλαδή να μην είναι μπάσταρδα, έχει εδώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Γιατί αυτό που προωθείται είναι η ιδέα της συζύγου που αγαπάει και φροντίζει τον άντρα της. (ΠΠΤ) Εδώ θα ανακαλέσουμε την Ίσιδα, η οποία, όπως είπαμε, έσωσε τον Όσιρι από τον θάνατο, και δεν έψαξε να βρει άλλον σύζυγο, ή δεν προσπάθησε να πάρει η ίδια την εξουσία των Ουρανών στα χέρια της. Επίσης, (ΠΠΤ) εδώ ανακαλούμε και την Ήρα, καθώς αυτή δεν ήταν η θεά η οποία έκανε μόνη της παιδιά που δεν έμοιαζαν τον Δία; Η παρουσία της Ήρας όμως φαίνεται πιο έντονα στους επόμενους στίχους. (ΠΠΤ)

C

ἓν δὲ λέχος στόρνυσιν ἰαύειν Ζηνὶ καὶ ῞Ηρῃ
χεῖρας φοιβήσασα μύροις ἔτι παρθένος ̂̓Ιρις.

 Theocr.Id.17.133-34

 “and one bed for the slumber of Zeus and of Hera doth Iris strew, with myrrh-anointed hands, the virgin Iris.”[iii]

Λίγο πιο πάνω στο ποίημα (στους στίχους 131-32), ο Θεόκριτος αναφέρει ότι ο ιερός γάμος των αθάνατων Δία και Ήρα έμοιαζε με τον γάμο του Πτολεμαίου Ι και της Βερενίκης Ι. Αν και ξέρουμε ότι ο Δίας δεν ήταν πιστός στην Ήρα, και ότι ο Πτολεμαίος Ι ήταν παντρεμένος και με άλλες γυναίκες ταυτόχρονα, έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι, εάν σε αυτή την λογοτεχνική παρομοίωση ο Δίας είναι ο Πτολεμαίος ενώ η Βερενίκη είναι η Ήρα, η Βερενίκη είναι η Ήρα που μοιράζεται το ένα κρεβάτι του Δία, όχι η Ήρα που είναι ζηλόφθονη, εκδικητική, και η οποία γεννάει παιδιά που δεν μοιάζουν στον πατέρα τους. Παιδιά μάλιστα τα οποία δρουν εναντίον του πατέρα τους με σκοπό να σφετεριστούν την εξουσία του.

Η Βερενίκη λοιπόν είναι μεν θεά, αλλά δεν είναι η Ήρα. Αντίθετα, είναι η Ίσιδα-Αφροδίτη, η πιστή στον σύζυγό της και αυτή που ξέρει πως να τον αγαπήσει. Ο Πλούταρχος μάλιστα, αναφέρει ότι από όλες τις συζύγους του Πτολεμαίου Ι, η Βερενίκη είχε την περισσότερη επιρροή γιατί είχε την περισσότερη αρετή και κατανόηση σε σύγκριση με τις υπόλοιπες[iv]. Πιστεύω λοιπόν, πως αυτή η θεοποίηση της Βερενίκης, βοηθάει τον γιο της Πτολεμαίο ΙΙ Φιλάδελφο, τον διάδοχο, δηλαδή, μιας επινοημένης δυναστείας. Και αυτό γιατί με το να θεοποιήσει την μητέρα του, ο Πτολεμαίος Φιλάδελφος προωθεί την εικόνα του ως τον δικαιωματικό κάτοχο του θρόνου του Αλεξανδρινού βασιλείου και το καταφέρνει αυτό βάζοντας τον Θεόκριτο να γράψει το Ειδύλλιο 17, το οποίο αλλιώς λέγεται και Έπαινος στον Πτολεμαίο ΙΙ.

Αρσινόη ΙΙ Φιλάδελφος

(ΠΠΤ) Όσον αφορά την Αρσινόη ΙΙ, θα αναφερθώ σήμερα στην σημαντική παρουσίασή της ως θεότητα με τον δικό της τρόπο λατρείας. Ο Πάπυρος του Οξυρύγχου μας έχει δώσει ένα απόσπασμα από έναν νόμο στην Αλεξάνδρεια, στον οποίο αναγράφεται ο σωστός τρόπος λατρείας της Αρσινόης Φιλαδέλφου. Ο νόμος αυτός χρονολογείται γύρω στο 267 π.Χ. (ΠΠΤ)

D

« . . . ας μη περατήσει κανείς . . . προς την κανηφόρο . . . της Αρσινόης Φιλαδέλφου . . ./

[μαζί με] τις πρυτανίες, τους ιερείς, [τους γυμνασίαρχους], τους εφήβους και

τους την ράβδο [φέροντας. Αυτοί οι οποίοι] επιθυμούν να θυσιάσουν στην Αρσινόη [Φιλάδελφο] ας

θυσιάσουν μπροστά από τις [ιδιωτικές τους θύρες] ή στα [σπίτια τους] ή [πάνω] / στους δρόμους

από όπου περνάει η κανηφόρος. Όλοι ας θυσιάσουν είτε πουλιά

[είτε ό,τι άλλο θύμα] θέλουν ο καθένας εκτός από τράγο ή κατσίκα. Όλοι

ας φτιάξουν [τους] βωμούς με άμμο. Εάν κάποιος / [έχει] τούβλινο βωμό

ας απλώσει άμμο πάνω στον βωμό, και ας βάλει [πάνω] του

ξύλα για φωτιά πάνω [στα οποία] ας κάψει τα κομμάτια [ . . ]»

Ο Πάπυρος του Οξυρύγχου XXVII (Λονδίνο 1962)

Αυτός ο νόμος, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί τέτοιοι νόμοι συνήθως αναγράφονταν μόνο για την περιγραφή του σωστού τρόπου λατρείας  των θεών. Βλέπουμε, όμως, ότι σιγά-σιγά έχουν αρχίσει να αναγράφονται και για την λατρεία μίας θνητής βασίλισσας. Τις δίνουν α) θυσίες, β) έχει κανηφόρους, κάτι που μας θυμίζει την κανηφόρο στην αρχή της πομπής κατά τη διάρκεια των Παναθηναίων, γ) της παρέχεται συγκεκριμένος τόπος λατρείας (τέμενος;) όπου μπορεί κάποιος να της προσφέρει θυσία, δ) αναφέρεται ότι ένα συγκεκριμένο είδος ζώου δεν πρέπει να θυσιάζεται στο όνομα της, και τέλος ε) περιγράφεται με ακρίβεια η σύσταση που θα πρέπει να έχει ο βωμός της. Η άμμος έχει σχέση με την λατρεία της Αφροδίτης ως προστάτιδας των ναυτικών σε αυτήν την περίοδο. Και εδώ βλέπουμε να αναγράφεται για την Αρσινόη.

Το να δέχεται κανείς θυσίες, είναι ένας πολύ ξεκάθαρος τρόπος προώθησης της θεϊκής υπόστασής του. Το ότι όμως γίνεται λόγος ενός ξεκάθαρου τόπου, στον οποίο πρέπει να γίνει η θυσία, είναι το στοιχείο που έχει εδώ ενδιαφέρον. Δεν μπορείς να θυσιάζεις όπου θέλεις. Το γεγονός αυτό, συν του ότι ο βωμός πρέπει να είναι φτιαγμένος από συγκεκριμένο υλικό, συνάδει με το όλο θρησκευτικό κλίμα της εποχής, το οποίο επίτασσε και δημοσίευε συγκεκριμένους κανόνες λατρείας στους ναούς με σκοπό την αποφυγή μιάσματος. Η αγνότητα έπαιζε πολύ σημαντικό ρόλο στη λατρεία των θεών, γιατί αυτή εξασφάλιζε την εύνοια των θεών. Έτσι λοιπόν και η Αρσινόη, δεν έπρεπε σαν θεότητα να έρθει σε επαφή με μιασματικά στοιχεία. Οι θυσίες στο όνομά της θα έπρεπε να γίνουν με έναν συγκεκριμένο σωστό τρόπο.

Από την άλλη, η θεότητα της Αρσινόης γίνεται ακόμα πιο ξεκάθαρη μετά που παντρεύεται τον αδελφό της, γιατί κάτι τέτοιο έκαναν και οι θεοί. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι ο Πτολεμαίος ΙΙ ερωτεύτηκε την αδελφή του και για αυτό την παντρεύτηκε. Παρόλο που πήγαινε ενάντια στο Μακεδονικό κατεστημένο, εντούτοις ο γάμος του αυτός ήταν σύμφωνος με τις αιγυπτιακές πρακτικές των Φαραώ. Στο ίδιο χωρίο του, ο Παυσανίας δεν φαίνεται να πιστεύει ότι η Αρσινόη προώθησε αυτόν τον γάμο. Δεν περιγράφεται ως ένα «αρπακτικό θηλυκό» το οποίο διψά για εξουσία. Είναι απλά η αγαπημένη του βασιλιά της Αιγύπτου, άσχετα αν είναι και αδελφός της.

Αν στραφούμε ξανά στον Θεόκριτο και στο Ειδύλλιο 17, θα παρατηρήσουμε ότι ούτε και εκείνος θεωρεί ότι ο γάμος αυτός έγινε υπό την καθοδήγηση της Αρσινόης. Δεν μας λέει αν αντιστάθηκε καθόλου στον γάμο, ή αν ήταν δικό της σχέδιο. Μάλιστα μαθαίνουμε κάτι τελείως διαφορετικό. (ΠΠΤ)

E

«Και όπως οι μήνες περνούσαν καίει (ο Πτολεμαίος) πάνω στους κόκκινους βωμούς πολλά μπούτια βοδιών μεστά σε λίπος

και η αρχόντισσα γυναίκα του, η άριστη των γυναικών, η οποία κρατάει στην αγκαλιά της τον άντρα της μέσα στα παλάτια, αγαπώντας τον με όλη της την καρδιά τον αδελφό και σύζυγό της

Theocr.Id.17.73-130

Επομένως, βλέπουμε ότι η Αρσινόη είναι η θεϊκή βασίλισσα της Αιγύπτου, η οποία και αγαπάει τον άντρα της. Και να πως αυτή η εικόνα της βοηθάει την εικόνα του Πτολεμαίου: ο Φιλάδελφος, σαν άντρας της, δεν χρειάζεται νόμους και οδηγίες για το πως να λατρέψει την σύζυγό του όπως οι υπόλοιποι. Το γεγονός αυτό αυτόματα τον ανυψώνει στα μάτια και τις συνειδήσεις του λαού του. Ο Φιλάδελφος είναι και αυτός θεός, ο οποίος δεν χρειάζεται να ακολουθήσει κανόνες συμπεριφοράς όσον αφορά την θεϊκή γυναίκα του, γιατί είναι θεϊκός γιος της επίσης θεϊκής Βερενίκης. Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να αμφισβητήσει το δικαίωμά του στον αλεξανδρινό θρόνο;

Στρατονίκη Θεά


(ΠΠΤ) Όσο για την Στρατονίκη, θα ήθελα σήμερα να αναφερθώ στα μυστήρια που τελούνταν στο όνομα της στην πόλη της Σμύρνης. Τα μυστήρια αυτά ήταν τόσο σημαντικά που βοήθησαν τους κατοίκους της πόλης αυτής να σωθούν από τον εγγονό της τον Σέλευκο ΙΙ. Αυτό το επεισόδιο αναφέρεται σε μια επιγραφή αφιερωμένη στον Σέλευκο ΙΙ, στην οποία επιγραφή η Στρατονίκη αναφέρεται με τον τίτλο «θεά» καθώς και «Αφροδίτη».

Στην επιγραφή λοιπόν (ΠΠΤ) συναντάμε την επίκληση των κατοίκων της Σμύρνης, οι οποίοι παρέμειναν πιστοί στον Σέλευκο ΙΙ και ίδρυσαν λατρεία για τον πατέρα του Σέλευκου Αντίοχου ΙΙ Θεού και της γιαγιάς του Στρατονίκης Θεάς, της δικής μας δηλαδή Στρατονίκης. Ζητάνε λοιπόν από τον Σέλευκο να μην επιτεθεί στην πόλη τους, επειδή τιμούν τον ναό της «Αφροδίτης Στρατονίκης». (ΠΠΤ) Η επιγραφή αυτή φτιάχτηκε κατά τη διάρκεια του Τρίτου Συριακού Πολέμου ανάμεσα στο 246-241 π.Χ., όταν είχε εγκατασταθεί στρατός από την Μαγνησία στους πρόποδες του βουνού Σιπύλου υπέρ των Πτολεμαίων, όσον αφορά την κυριότητα της περιοχής.

\Στον στίχο 83 (ΠΠΤ), η Στρατονίκη αναφέρεται ως «Στρατονικίς Αφροδίτη» και έχει και ομώνυμο ναό. Σε επόμενους στίχους μαθαίνουμε ότι ως θεά παρενέβη για να διευκολυνθεί η συμφωνία μεταξύ των κατοίκων της Σμύρνης και του στρατού των Μαγνησίων. Η συμφωνία ουσιαστικά έλεγε ρητά ότι η Σμύρνη δεν υποστήριζε τον στρατό των Μαγνησίων. Αυτή η συμφωνία αναγράφηκε στις κολώνες του ναού της Στρατονίκης Αφροδίτης ως ιερός νόμος.

Αυτή λοιπόν η θεοποίηση της Στρατονίκης μπορεί να μη βοήθησε ούτε τον πρώτο, ούτε τον δεύτερο άντρα της, αλλά όμως κατάφερε να γλυτώσει μια ολόκληρη πληθυσμιακή ομάδα από ενδεχόμενα αντίποινα, ενώ μάλιστα βοήθησε τον εγγονό της Σέλευκο ΙΙ, να κρατήσει την πίστη μιας ολόκληρης πόλης στο όνομά του και στο βασίλειό του σε μια περίοδο συνεχόμενων αιματηρών συγκρούσεων με τους Πτολεμαίους. Μιας πόλης που θα μπορούσε κάλλιστα να είχε πάρει το μέρος των Πτολεμαίων.

Eγώ πάντως αν θα μπορούσα να επιλέξω να ταυτοποιηθώ με μια θεότητα, θα διάλεγα αυτήν εδώ!! (ΠΠΤ)

Ευχαριστώ για την προσοχή σας.
Κατερίνα Αποκατανίδου

Επιμέλεια
Γιάνης Πύργος
Γεν. Γραμματέας